ROZDZIAŁ 11. SUPLEMENT 1
EFEKTYWNOSĆ METOD CHEMII KWANTOWEJ W OBLICZENIACH CZĘSTOSCI DRGAŃ, ENERGII DYSOCJACJI I CIEPEŁ REAKCJI
Plik pdf do wydruku: r11_supl1.pdf
Rozpatrywane metody1 to metoda Hartree-Focka (HF), rachunek zaburzeń Møllera-Plesseta do drugiego (MP2) i do czwartego rzędu (MP4) rachunku zaburzeń (rozdz. 10 w podręczniku), dalej przybliżenie lokalne DFT (LDA) i przybliżenie z użyciem rozwinięcia gradientowego (NLDA).
Molekuła |
![]() ![]() |
Wartość dośw. | ||
HF | MP2 | LDA | ||
C2H2 | 3719 | 3593 | 3441 | 3374 |
3607 | 3516 | 3343 | 3289 | |
2247 | 2006 | 2011 | 1974 | |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
|
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
|
CH2NH | 3719 | 3463 | 3355 | 3297 |
3347 | 3254 | 3040 | 3036 | |
3254 | 3116 | 2937 | 2924 | |
1901 | 1724 | 1690 | 1640 | |
1628 | 1542 | 1426 | 1453 | |
1496 | 1412 | 1289 | 1347 | |
1164 | 1100 | 1116 | 1059 | |
1270 | 1159 | 1040 | 1123 | |
1223 | 1107 | 1025 | 1063 |
Z tablicy 1 wynika, że w każdym przypadku obliczenia częstości drgań harmonicznych metodą funkcjonału gęstości są lepsze od rezultatów metody Hartree-Focka, czy nawet rachunku zaburzeń Møllera-Plesseta MP2. Godne uwagi jest jednak to, że niekiedy przy obliczaniu częstości pewnych typów drgań normalnych (prawdopodobnie o znacznym sprzężeniu wibronowym) metodą MP2 napotyka się zasadnicze trudności2, podczas gdy metody DFT są nieczułe na tego typu komplikacje i dają wiarygodne rezultaty również i w takich przypadkach3.
Obliczone metodą | Wartość dośw. |
|||||
Reakcja | HF | MP2 | MP4 | LDA | NLDA | |
CH3–CH3
![]() ![]() |
69 | 99 | 97 | 115 | 95 | 97 |
CH3–NH2
![]() ![]() |
58 | 93 | 88 | 114 | 91 | 93 |
CH3–OH
![]() ![]() |
58 | 98 | 92 | 122 | 98 | 98 |
CH3–F
![]() ![]() |
69 | 113 | 108 | 141 | 123 | 114 |
NH2–NH2
![]() ![]() |
34 | 73 | 67 | 101 | 74 | 73 |
OH–OH
![]() ![]() ![]() |
0 | 53 | 47 | 88 | 61 | 55 |
HO–F
![]() ![]() ![]() |
-11 | 48 | 43 | 86 | 67 | 54 |
F–F
![]() ![]() ![]() |
-33 | 35 | 30 | 75 | 63 | 38 |
Wnioski z tablicy 2 są następujące:
- chemia kwantowa zupełnie dobrze radzi sobie w obliczeniach energii dysocjacji
(błąd rzędu kilku procent);
- niestety metoda Hartree-Focka zawodzi;
- z ostatniego wiersza wynika, że najlepsza jest metoda MP2.
Gdy chcemy ją poprawić (MP4), wyniki ulegają nieznacznemu pogorszeniu;
- w problemach dysocjacji konieczne jest uwzględnienie poprawek nielokalnych;
- teoria funkcjonału gęstości daje wyniki podobne do wyników metody MP4, ale za dużo niższą cenę.
W tablicy 3 przedstawiono średni błąd metod chemii kwantowej obliczony w stosunku do wyniku doświadczalnego, popełniany przy obliczaniu energii dysocjacji i energii reakcji chemicznych (np. ciepła uwodornienia molekuł z wiązaniami pojedynczymi, podwójnymi i potrójnymi).
Błąd, % | HF | MP2 | MP4 | LDA | NLDA |
Ciepło uwodornienia (wiązanie pojedyncze) | 1,1 | 2,7 | 3,7 | 3,1 | 4,1 |
Ciepło uwodornienia (wiązanie podwójne) | 7,1 | 5,4 | 7,7 | 10,0 | 6,1 |
Ciepło uwodornienia (wiązanie potrójne) | 3,7 | 6,3 | 8,7 | 30,0 | 7,0 |
Ciepło reakcji chemicznej | 6 | 4 | 5 | 23 | 7 |
Energia wiązania CH | 22 | 5,5 | 3,5 | 11,8 | 3,8 |
Energia dysocjacji | 47 | 2 | 6 | 28 | 7 |
Podane wyniki porównania różnych metod chemii kwantowej są zaiste zadziwiające. Zacznijmy analizę od ciepeł uwodornienia wiązań
pojedynczych (np. etan H2 = 2CH4). Popatrzmy na wyniki HF, MP2
i MP4. W tym przypadku, paradoksalnie, im metoda lepsza, tym gorszy wynik! Im bardziej się staramy w teorii, tym bardziej tego
żałujemy! Najlepsza jest, uważana za dość prymitywną, metoda Hartree-Focka! Widać też, że najlepiej poprzestać na MP2 i, broń
Boże, nie wykonywać dużo kosztowniejszych i bardziej zaawansowanych
obliczeń metodą MP4! Podobnie, metoda NLDA zamiast poprawiać, psuje!
Życie chemika teoretyka nie jest wygodne, choć na pewno jest ciekawe...
LDA ma jakość MP2 lub MP4. W przypadku energii uwodornienia wiązań
podwójnych (np. etylen + 2H2 = CH4 ) znowu najlepsze jest MP2, bo MP4 psuje zgodność
Metoda Hartree-Focka już ma tam błąd 7%.
A jednak dla wiązań potrójnych (np. N2 + 3H2 = 2NH
) znowu prymitywna metoda Hartree-Focka zwycięża, zostawiając konkurentów dość daleko w tyle. W tej serii reakcji coraz bardziej słabnie przybliżenie LDA, kończąc ją z niechlubną rozbieżnością 30%! W cieple reakcji chemicznych i energiach dysocjacji najlepsza jest metoda MP2
(paradoksalnie lepsza jest znowu od MP4!). Przy energiach wiązania CH i energiach dysocjacji jest wreszcie ostre ostrzeżenie: krach metody Hartree-Focka (,,zła dysocjacja'' opisana przy metodzie Hartree-Focka).
Taka była dobra, a tu nagle bardzo źle. Z przybliżeniem LDA daje wyniki dość słabe, przybliżenie NLDA jednak to naprawia. Z tego wynika, że metoda MP2 radzi sobie zadziwiająco dobrze4.
- ... metody1
- Według pracy J. Andzelm, E. Wimmer, J. Chem. Phys.,
.
- ... trudności2
- Między innymi bardzo silna zależność od jakości użytej bazy orbitali atomowych w MP2 i brak takiej zależności od jakości bazy w DFT (nawet uboga baza dawała w tych przypadkach dobre wyniki).
- ... przypadkach3
-
D. Michalska, W. Zierkiewicz, D. C. Bieńko, W. Wojciechowski,
T. Zeegers-Huyskens, J. Phys. Chem.,
.
- ... dobrze4
- Jakieś jej błędy muszą się wzajemnie kasować.